ประวัติศาสตร์ศิลปะ แห่ง รัชกาลที่ 9

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์


ประวัติศาสตร์ศิลปะ แห่งรัชกาลที่ 9 .....
เรียบเรียงจากคำอภิปราย และ ทัศนะจากศิลปินไทย ที่มีในสมุดภาพ สิ่งพิมพ์ และ ภาพยนตร์ ในนิทรรศการเฉลิมพระเกียรติฯ เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2539 ถึง วันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2540 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์

งานนิทรรศการนี้ เกิดขึ้น .....
เนื่องในวโรกาส พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงครองสิริราชสมบัติ ครบ 50 ปี ในพุทธศักราช 2539 นั้น นับเป็นมหาวโรกาสอันไม่เคยปรากฏมาก่อนในประวัติศาสตร์ไทย และ ถ้านับกันจนถึงวันนี้ ก็ได้ประมาณ 58 ปีแล้ว และอีกไม่กี่เดือนข้างหน้านี้ ก็จะถึง พระราชพิธีมงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ครบ 77 พรรษา

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์


ยังความปลาบปลื้มปิติ .....
แก่มหาชนชาวไทยทุกหมู่เหล่า เว็บไซต์น้ำตาล จึงจัดทำบันทึกของน้ำตาลหน้านี้ ด้วยความตั้งใจและมุ่งมั่น เพื่อเทอดพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ในฐานะทรงเป็น ... อัครศิลปิน

เว็บไซต์น้ำตาล .....
จึงรวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับศิลปะร่วมสมัยของพระองค์ท่าน และ รวมถึงของเหล่าศิลปินอื่นๆอีกมากมาย เพื่อถวายความจงรักภักดี และ แสดงความสำนึก ในพระมหากรุณาธิคุณ ที่เว็บไซต์น้ำตาล พึงจะสามารถทูลเกล้าฯ ถวาย แด่พระผู้เป็น อัครศิลปิน ในดวงใจของชาวไทยได้

และ เป็นที่ทราบกันดีว่า .....
ในหลวงของเรา ทรงมีพระอัจฉริยภาพด้านศิลปะเกือบทุกแขนง ทรงเป็นจิตรกรชั้นเยี่ยม ช่างภาพฝีพระหัตถ์สูง คีตกวีผู้ยิ่งใหญ่ ทั้งทรงมีพระมหากรุณาธิคุณเป็นที่ยิ่งใหญ่แก่ศิลปินไทย ทำให้ตลอดรัชสมัยมีศิลปินประดับรัชกาลอยู่เป็นอันมาก ถือเป็นสมัยแห่งวิวัฒนาการศิลปะโดยแท้

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์


หากรัฐบาลใดรัฐบาลหนึ่ง หรือ กลุ่มศิลปิน .....
จะได้มีการนำเสนอปรากฏการณ์สำคัญเหล่านี้ ให้เป็นที่ประจักษ์ ในรูปของนิทรรศการ หรือ วารสารศิลปะ จัดพิมพ์เอกสารที่เกี่ยวเนื่องให้สมบูรณ์ ก็น่าจะเป็นหลักฐานทาง ประวัติศาสตร์อันเด่นชัดถึงความยิ่งใหญ่ของศิลปะ แห่ง รัชกาลที่ 9

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ .....
การถ่ายภาพเป็นศิลปะอีกสาขาหนึ่งที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ สนพระหฤทัยอย่างจริงจังมาตั้งแต่ครั้งยังทรงพระเยาว์ เป็นที่ทราบกันทั่วไปว่าในสมัยก่อนนั้น อุปกรณ์การถ่ายภาพต่าง ๆ ยังไม่ทันสมัยอย่างในปัจจุบันนี้ แต่พระองค์ก็ทรงศึกษา และทรงฝึกด้วยพระองค์เอง จนทรงเป็นนักถ่ายรูปที่มีพระปรีชาสามารถยิ่ง ไม่ว่าจะเป็นกล้องธรรมดาหรือกล้องถ่ายภาพยนตร์ได้เริ่มทรงกล้องถ่ายภาพคู่พระหัตถ์ และทรงใช้ฟิล์มตั้งแต่ขนาด ๑๓๕ จนถึงขนาด ๑๒๐ และขนาดพิเศษ

กล้องถ่ายภาพที่ทรงใช้ในระยะเริ่มแรก .....
เป็นกล้องที่ไม่มีเครื่องวัดแสงในตัว จึงต้องใช้พระราชวิจารณญาณอย่างรอบคอบละเอียดถี่ถ้วน พร้อมทั้งพระปรีชาสามารถส่วนพระองค์ จึงทรงถ่ายภาพได้อย่างเชี่ยวชาญมั่นพระราชหฤทัย แม้ในปัจจุบันกล้องถ่ายภาพจะมีวิวัฒนาการขึ้นกว่าสมัยก่อน ก็มิทรงใช ้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังทรงใช้แต่กล้องคู่พระหัตถ์แบบมาตรฐานอย่างที่นักเลงกล้องทั้งหลายใช้กัน

จิตรกรรมฝีพระหัตถ์ .....
สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ .. HER MAJESTY QUEEN SIRIKIT


พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ .....
ทรงเชี่ยวชาญแม้กระทั่งการล้างฟิล์ม การอัดขยายภาพทั้งภาพขาวดำ และภาพสี ทรงทำ Dark Room ขึ้นในบริเวณชั้นล่างของตึกที่ทำการสถานีวิทยุ อ.ส. ด้วยพระราชประสงค์ที่จะทรง "สร้างภาพ" ให้เป็นศิลปะถูกต้องและรวดเร็วด้วยพระองค์เอง นอกจากนี้ทรงคิดค้นหาเทคนิคใหม่ๆ มาใช้ในการถ่ายภาพอยู่เสมอๆ จนทำให้ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ของพระองค์เป็นผลงานศิลปะที่ล้ำยุค

ด้วยความที่ .....
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ โปรดการถ่ายภาพ และทรงถ่ายภาพต่างๆ อยู่เป็นประจำ ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์เคยไปปรากฏตามหน้านิตยสาร เมื่อราวปีพุทธศักราช ๒๔๘๓ ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ของพระองค์ได้ปรากฏอยู่ในนิตยสารแสตนดาร์ดของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร ทรงมีพระราชดำรัสด้วยพระอารมณ์ขันแก่ผู้ใกล้ชิดผู้หนึ่งถึงการเป็นช่างภาพอาชีพของพระองค์ว่า ... "ฉันเป็นกษัตริย์ก็จริง แต่ฉันก็ยังมีอาชีพเป็นช่างภาพของหนังสือพิมพ์แสตนดาร์ด ได้เงินเดือนละ ๑๐๐ บาท ตั้งหลายปีมาแล้วจนบัดนี้ก็ยังไม่เห็นเขาขึ้นเงินเดือนให้สักที เขาก็คงถวายเดือนละ ๑๐๐ บาท อยู่เรื่อยมา"

จิตรกรรมฝีพระหัตถ์ .....
สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ .. HER MAJESTY QUEEN SIRIKIT


เมื่อครั้งที่เสด็จขึ้นครองราชสมบัติใหม่ ๆ .....
โปรดที่จะถ่ายภาพสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พร้อมพระราชโอรสและพระราชธิดา โดยเฉพาะเมื่อได้ทรงเสด็จแปรพระราชฐานไปประทับ ณ พระตำหนักภูพิงราชนิเวศน์ ซึ่งมีภูมิประเทศที่สวยงามเหมาะแก่การถ่ายภาพ

ในปัจจุบัน .....
เมื่อสถานการณ์บ้านเมืองเปลี่ยนแปลงไป พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชหฤทัยเต็มเปี่ยมไปด้วยความห่วงใย และความเสียสละเพื่อพสกนิกร จึงทำให้ทรงมีพระราชภารกิจอันมากมายมหาศาลเพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้แก่ราษฎร ไม่มีเวลาสำหรับคิดค้นเทคนิคใหม่ ๆ ในการถ่ายภาพได้อีก จะทรงถ่ายภาพก็ได้แต่เฉพาะในคราวที่เสด็จฯ ไปราชการตามสถานที่ต่าง ๆ เท่านั้น

จิตรกรรมฝีพระหัตถ์ ..... ครอบครัว .. FAMILY


ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์เหล่านี้ .....
ทรงใช้เพื่อประกอบการทรงงานของพระองค์ จะสังเกตได้ว่า ไม่ว่าพระองค์จะเสด็จฯ ไป ทรงเยี่ยมราษฎร ณ จังหวัดใด ก็จะทรงมีกล้องถ่ายรูปติดพระองค์ไปด้วยเสมอ โปรดถ่ายภาพสถานที่ทุกแห่งเพื่อทรงเก็บไว้เป็นหลักฐานประกอบงานที่ได้ทรงปฏิบัติ ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์เหล่านี้ จึงมักเป็นภาพถ่ายแบบฉับพลัน ทันเหตุการณ์ ซึ่งถ่ายได้ครั้งเดียวด้วยไหวพริบ ไม่มีเวลาจ้องหาแง่มุม

แต่ด้วยพระปรีชาสามารถ .....
เราจึงได้เห็นภาพฝีพระหัตถ์อันคมชัดและมีศิลปะในการจัดองค์ประกอบของภาพ ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ในระยะหลัง ๆ นี้ ทรงใช้เป็นหลักฐานในการวางแผนปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวดเร็วทันใจและสามารถแก้ไขเหตุการณ์ของบ้านเมืองได้ทันท่วงที เช่น เมื่อคราวน้ำท่วมกรุงเทพฯ หลายครั้ง ได้ทรงถ่ายภาพจุดสำคัญๆ ไว้เป็นหลักฐานการวางแผนป้องกันน้ำท่วมทางเฮลิคอปเตอร์

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์ทั้งหลาย .....
ล้วนแสดงให้เห็นว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มิได้ทรงถ่ายภาพเพื่อศิลปะแต่เพียงอย่างเดียว เพราะแต่ละภาพทรงไว้ซึ่งคุณค่าทางศิลปะและวิชาการ สามารถนำมาใช้ประโยชน์เพื่อการพัฒนาประเทศชาติบ้านเมือง และนำความผาสุกร่มเย็นมาสู่ประชาชนชาวไทยได้อย่างดีอีกด้วย

ประติมากรรมฝีพระหัตถ์ .....
พระรูปปั้นสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถครึ่งพระองค์
ทรงปั้นด้วยดินน้ำมัน ขนาดสูง ๑๒ นิ้ว ต่อมาได้ทำแม่พิมพ์หล่อเป็นปูนปลาสเตอร์